Στη λάθος μεριά - Κάζα ή Βίλα Μαλαπάρτε

Αν το σπίτι μιλούσε, θα ήταν ο Μαλαπάρτε

Μαλαπάρτε (Mala parte) στα Ιταλικά σημαίνει "λάθος μεριά"... Μόνο λάθος όμως δεν μπορεί να χαρακτηρίσει κανείς αυτό το αρχιτεκτονικό αριστούργημα, στην κορυφή ενός παραθαλάσσιου βράχου στο νησί Κάπρι. Και γιατί γράφω εγώ γι'αυτό; Πρώτον γιατί μου ζητήθηκε και δεύτερον γιατί η ιστορία πίσω από αυτό το οίκημα είναι όντως ενδιαφέρουσα.

Έστω ότι είσαι ένας μορφωμένος δημοσιογράφος από Γερμανό πατέρα και Ιταλίδα μάνα. Έχεις μεγαλώσει και σπουδάσει στην Ιταλία και μάλιστα σε μια έντονη πολιτικά περίοδο, αυτή του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου. Ως άνθρωπος με έντονη προσωπικότητα, βαθιά σκεπτόμενος και ενεργός πολίτης, συμμετέχεις στα ιστορικά δρώμενα με τους ρόλους που μπορείς να αναλάβεις, ως στρατιώτης, ως πολεμικός ανταποκριτής, ως λογοτέχνης μετέπειτα. Οι αρχές που σου έχουν δοθεί (;), αλλά και η κρίση σου στα 20, σε κάνουν να μπεις στο φασιστικό κίνημα, να το υποστηρίξεις και να το ακολουθήσεις για κάποια χρόνια. Δε σημαίνει αυτό ότι θα εγκαταλείψεις την κρίση σου. Το αντίθετο. Έχεις πλέον βιώματα, όχι θεωρίες, έχεις παραδείγματα όχι υποθέσεις. Και παίρνεις θέση. Πρώτα-πρώτα αλλάζεις το όνομά σου από Κουρτ Έριχ Σούκερτ σε Κούρτσιο Μαλαπάρτε (=λάθος μεριά, μην το ξεχνάμε, αλλά και ως λογοπαίγνιο με το όνομα του Βοναπάρτη --> Ιταλικά : Bonaparte = σωστή μεριά).

Ο Κούρτσιο Μαλαπάρτε ξεκίνησε να γράφει διάφορα αυτοβιογραφικά δοκίμια με θέμα το πολιτικό, αλλά και το στρατηγικό σκηνικό του Α' Παγκοσμίου Πολέμου. Κάποια δυσκολεύτηκε να εκδόσει και απαγορεύτηκαν αφού σχολίαζε πρόσωπα και καταστάσεις που δε θα έπρεπε να ακουμπώνται. Ονόμασε ένα κεφαλαιο αφιερωμένο στο Χίτλερ "Μια γυναίκα : ο Χίτλερ". Αυτό είχε σαν αποτέλεσμα τη διαγραφή του από το φασιστικό κόμμα και την εξορία του στο νησάκι Λιπάρι. Επέστρεψε στην Ιταλία το 1938, προφανώς αρκετά επηρεασμένος και "έχτισε" την ομώνυμη βίλα του.

Τώρα, βιογραφικά στοιχεία για τον ίδιο το Μαλαπάρτε μπορείτε να βρείτε σε διάφορα σημεία στο ίντερνετ, καθως και εκτενείς περιγραφές της βίλας που έφτιαξε και των συνθηκών κάτω από τις οποίες χτίστηκε. Εστιάζοντας στα βασικά : Αρχικά ζήτησε σχέδια από έναν γνωστό Ιταλό αρχιτέκτονα, τον Ανταλμπέρτο Λιμπερα, αλλά η συνεργασία τους δεν προχώρησε. Έτσι ο Μαλαπάρτε τροποποίησε τα σχέδια ώστε να ταιριάζουν περισσότερο σε αυτό που είχε κατά νου, αλλά και στην ψυχοσύνθεσή του και με τη βοήθεια ενός φίλου του οικοδόμου έχτισαν το οικημα. Το κτίριο μοιάζει να προκύπτει από το τοπίο στο οποίο τοποθετήθηκε. Ακολουθεί τη μορφολογία του εδάφους και "σεβεται" τη φύση γύρω του, χωρίς όμως να ενσωματώνεται σε αυτή. 

Είναι ένα σπίτι γεμάτο νοήματα, παράδοξα και συναισθήματα.

Πέρα από το προφανές: μία απομονωμένη βίλα στην οποία υπάρχει πρόσβαση μόνο περπατώντας κανα δίωρο ή όταν η θάλασσα το επιτρέπει μέσω θαλάσσης, μία εθελοντική εξορία τύπου... Ο Μαλαπάρτε κατέληγε στο συμπέρασμα ότι ο άνθρωπος δεν προορίζεται να είναι ελεύθερος, προορίζεται να βρίσκει την ελευθερία μέσα στη φυλακή του. Υπάρχουν όμως και τόσα άλλα που μπορεί κανείς να υποθέσει μελετώντας το συγκεκριμένο οικημα. Ο ίδιος ο Μαλαπάρτε  το είχε χαρακτηρίσει αυτοπροσωπογραφία του στην πέτρα. Επηρεασμένος από τη φυλακή της Ρώμης όπου υπήρξε δύο φορές τρόφιμος, από την εκκλησία του νησιού όπου ήταν εξόριστος, αλλά και από αρχαια ελληνορωμαϊκά πρότυπα, κατάφερε να εξιτάρει πνεύματα και συναισθήματα από τότε έως και σήμερα.

Η θέση

Στην άκρη ενός νησιού που γοήτευσε τη φασιστική κοινωνία της Ιταλίας, στην κορυφή ενός απόκρυμνου βράχου που δέρνεται από τις καιρικές συνθήκες: εκεί αποφάσισε ο Μαλαπάρτε να χτίσει το σπίτι του. Μακριά από όλους, σε ένα αφιλόξενο, αλλά εντυπωσιακό περιβάλλον. Ένα σπίτι που μοιάζει να γεννιέται από το άγριο τοπίο, αρκετά άγριο και στιβαρό το ίδιο για να επιβιώσει. Θέλει θάρρος, θέλει αυτοπεποίθηση, θέλει κότσια να μένεις σε ένα τέτοιο μέρος.

Το κόκκινο

Αρχικά το σπίτι προοριζόταν να είναι λευκό. Στην πορεία όμως ο Μαλαπάρτε του έδωσε το κόκκινο χρώμα της τερρακότας. Ένα χρώμα που και λόγω προσανατολισμού δίνει στο κτίριο διαφορετική οπτική κάθε ώρα της ημέρας και ανάλογα με τη θέση του ήλιου. Γιατί κόκκινο όμως; Το κόκκινο της επανάστασης; Του πάθους; Το κόκκινο του κομμουνισμού ή του χριστιανισμού που και τα δύο ασπάστηκε στην πορεία της ζωής του;

Η συμμετρία.

Είναι μια αναπαράσταση του καλού και του κακού που συνυπάρχουν αρμονικά; Είναι οι δύο όψεις ενός νομίσματος; Είναι το δικαίωμα να αλλάζεις οπτική ακόμα και κινούμενος στα άκρα; Πάντως τα δωμάτια στέκονται συμμετρικά στις δύο πλευρές ενός μακριού διαδρόμου για να καταλήξουν σε ένα τεράστιο σαλόνι με πανοραμική θέα, σαν ύστατο προορισμό.

Ο Μαλαπάρτε σχεδίασε και έχτισε το σπίτι του προσπαθώντας ίσως να εξορκίσει τους δαίμονές του ή συμφιλιωμένος με αυτούς. Ήταν μια ιδανική, εθελοντική φυλακή και εξορία όπου η περισυλλογή και ο εσωτερικός διάλογος μοιάζουν να επιβάλλονται από το ίδιο το κτίριο. Ο Μαλαπάρτε άφησε πίσω του ένα μνημείο. Ένα κενοτάφιο, τύπου, όπου η προσωπικότητά του ζει και προβληματίζει τον επισκέπτη ακόμη και σήμερα.

Ήταν ένα πολύ ωραίο ταξίδι η αναζήτηση δεδομένων για τη βίλλα Μαλαπάρτε. Μου γέννησε πολύ συναίσθημα, σκέψεις και περιέργεια. Ξενέρωσα μετά, διαβάζοντας ότι η βίλλα δεν είναι ανοιχτή στο κοινό και άρα δεν μπορώ να την επισκεφτώ. Δεν είδα (ούτε θα δω) την ταινία Περιφρόνηση του Γκοντάρ, αν και παντού διάβασα ότι είναι συνυφασμένη με τη ατμόσφαιρα του κτιρίου. Ένα πολύ ωραίο μπλογκ με πολλή πληροφορία και ανάλυση σχετικά με τη βίλλα είναι αυτό:

http://red2malaparte.blogspot.com/p/medias-and-communication.html

Ελπίζω να ταξιδέψετε κι εσείς....