Η Σκοτεινή Ιστορία του Halloween

Ή αλλιώς: οι πεινασμένοι Ιρλανδοί που τρόμαζαν την Αμερική με γογγύλια.

Πριν οι κολοκύθες κατακτήσουν το Instagram και πριν οι μάγισσες γίνουν TikTok φίλτρα, το Halloween δεν είχε καμία σχέση με την πλαστική λάμψη που το συνοδεύει σήμερα. Ήταν μια υπόθεση πιο βρώμικη, πιο αγροτική, και με γεύση φτώχειας.

Η αρχική του μορφή, το Samhain (που προφέρεται σοουιν και σημαίνει "το τέλος του καλοκαιριού"), ήταν γιορτή των αρχαίων Κελτών. Μια στιγμή ανάμεσα στο φθινόπωρο και τον χειμώνα, όπου, σύμφωνα με την παράδοση, ο κόσμος των ζωντανών και των νεκρών έχανε τα σύνορά του. Κοινώς, από το δειλινό της 31ης Οκτωβρίου έως και τη δύση του ήλιου την 1η Νοέμβρη, μπορούσες να δεις το φάντασμα της γιαγιάς σου και να μη θεωρηθείς τρελός. 

Οι Κέλτες, άνθρωποι πρακτικοί και με περιορισμένη ψυχοθεραπευτική υποστήριξη, άναβαν φωτιές για να τρομάξουν τα πνεύματα, φορούσαν προσωπεία για να μην τους αναγνωρίσουν οι πεθαμένοι (ή η εφορία), και προσέφεραν τροφή σε περιφερόμενες ψυχές ή απλώς σε όποιον πεινούσε.

Από το Samhain στα σκαλισμένα… γογγύλια

Οι Ιρλανδοί, πιο δημιουργικοί από ποτέ, αποφάσισαν να συνδυάσουν το μεταφυσικό με τη γεωργία. Έτσι γεννήθηκε ο Jack O’Lantern: ο μύθος ενός μεθυσμένου Ιρλανδού που ξεγέλασε τον διάβολο και καταδικάστηκε να περιφέρεται αιώνια, κρατώντας ένα φως μέσα σε ένα… γογγύλι. Όχι κολοκύθα - γογγύλι. 

Εκείνα τα στρογγυλά λευκά πράγματα που ούτε τα σούπερ μάρκετ δεν ξέρουν πώς να τα κατατάξουν στα ράφια. Ο εν λόγω Jack ήταν φόβος και τρόμος όχι μόνο των ζωντανών, αλλά και των νεκρών. Για να κρατήσουν, λοιπόν, τα κακά πνεύματα έξω από τα σπίτια τους, οι Ιρλανδοί σκάλιζαν τρομακτικά πρόσωπα σε γογγύλια, έβαζαν μέσα αναμμένο κάρβουνο και τα τοποθετούσαν στην είσοδο - μαζί με κεράσματα για κάθε ενδεχόμενο.

Όταν οι Ιρλανδοί μετανάστευσαν στην Αμερική τον 19ο αιώνα, κουβάλησαν μαζί τους τις ιστορίες, τις συνήθειες και τα φαντάσματά τους. Μόνο που στην Αμερική τα γογγύλια ήταν σπάνια. Οι κολοκύθες όμως… παντού. Και κάπως έτσι το Halloween έγινε πιο πορτοκαλί, πιο φωτογενές και σίγουρα πιο βολικό για carving.

Από τα χωράφια στα προάστια

Το αμερικανικό Halloween γεννήθηκε μέσα από την ανάγκη των μεταναστών να νιώσουν λίγο “σπίτι”. Μόνο που, όπως συμβαίνει με όλα τα πράγματα στην Αμερική, γρήγορα απέκτησε διαφημίσεις, μπογιά, και κουστούμια “sexy κάτι”.
Η παράδοση του trick or treat ήταν αρχικά παιδική μορφή εκβιασμού  - “δώσε μας φαγητό ή θα σου κάνουμε ζημιά” - και όχι κάποιο γλυκό κοινωνικό έθιμο. Σήμερα, βέβαια, τα παιδιά μαζεύουν καραμέλες, ενώ οι ενήλικες δικαιολογούν τη μέθη τους λέγοντας πως «μπήκαν στο πνεύμα της γιορτής».

Και οι Έλληνες;

Όπως όλα τα καλά πράγματα, έτσι κι αυτό μας ήρθε με καθυστέρηση. Εμείς είχαμε τα Απόκρεω, που είναι στην ουσία το ίδιο πράγμα χωρίς κολοκύθες  -μεταμφίεση, αλκοόλ, κοινωνικό ξεσάλωμα και ίσως κάποιος να καεί σε φωτιά (από αλλού προερχόμενο τούτο το έθιμο).
Όμως τα τελευταία χρόνια, με τα “Halloween parties” να ξεφυτρώνουν σε κάθε μπαρ και κάθε νηπιαγωγείο, φαίνεται πως τα φαντάσματα της Ιρλανδίας βρήκαν νέο σπίτι στα Βαλκάνια.

Επίλογος

Το Halloween δεν ήταν ποτέ πραγματικά τρομακτικό. Ήταν απλώς η προσπάθεια του ανθρώπου να εξηγήσει το σκοτάδι γύρω του με λίγο δράμα και λίγο οινόπνευμα.
Από τα πεινασμένα πνεύματα της Ιρλανδίας μέχρι τα φουσκωτά φαντάσματα του Leroy Merlin, η διαδρομή είναι μακριά, αλλά η ουσία ίδια: να νιώσουμε πως έχουμε άδεια να παίξουμε με τους φόβους μας.

🖤 Όλοι κουβαλάμε ένα φως μέσα σε ένα γογγύλι. Απλώς μερικοί το λένε “προσωπικότητα”.

Αν θες να μάθεις πώς θα επιβιώσεις σε ένα Halloween party, πάτησε εδώ